LOREN EISELEY (1907-1977)
CZŁOWIEK, KTÓRY OSKARŻYŁ DARWINA O PLAGIAT

W 1958 roku na półkach amerykańskich księgarni ukazała się książka autorstwa Lorena Eiseleya Darwin's Century [Stulecie Darwina].1 Szybko zyskała ona uznanie wśród czytelników, co spowodowało, że już w 1959 roku jako pierwsza otrzymała nagrodę przyznawaną przez Phi Beta Kappa Science Award dla najlepszej książki naukowej.2 Eiseley, rozważając rodowód teorii doboru naturalnego, stwierdził:

[...] człowiek [Darwin – GM], który dostrzegł pomarszczoną skorupę przekształcającej się planety, glyptodonty i ludzi, których żywot płynie zgodnie w jednym kierunku wyznaczanym przez oś czasu. Był on znakomitym artystą, na którego życie spoglądano od początku życzliwie. Jako młody mężczyzna Karol Darwin miał wizję. I nie jest istotne, czy stało się to w noc spędzoną pośród And albo kiedy jeden z dzikich ptaków, które do tej pory truchlały na widok człowieka, przysiadł mu na ramieniu podczas postoju przy wodopoju. To było najwspanialsze olśnienie, jakie kiedykolwiek spotkało człowieka. […] Żaden z jego poprzedników nie pozostawił nam takiego przesłania; żaden nie widział, choćby podobnie, całej perspektywy życia z tak daleko idącą wizją.3 

W tym samym roku, kiedy została wydana książka Darwin's Century, jej autor otrzymał propozycję współpracy nad zbiorową publikacją dotyczącą poprzedników Karola Darwina.4 Niedługo później Eiseley natknął się na postać angielskiego ornitologa Edwarda Blytha (1810-1873), który w 1835 roku na łamach The Magazine of Natural History opublikował artykuł „An Attempt to Classify the «Varieties» of Animals...”.5 W opinii Blytha istnieje w przyrodzie prawo zamierzone przez Opatrzność, na mocy którego jednostki najbardziej reprezentatywne uzyskują najwięcej okazji do wydania potomstwa. W stanie natury odbywa się walka o byt i dlatego osobniki gorzej przystosowane giną przed uzyskaniem wieku rozrodczego. Darwin, zdaniem amerykańskiego uczonego, dokładnie przestudiował tomy The Magazine of Natural History i właśnie tam natknął się na teorię doboru naturalnego, której odkrycie, w wersji nieco zmodyfikowanej, po wielu latach przypisał sobie na stronach O powstawaniu gatunków.6

Przedmiotem niniejszego artykułu nie jest jednak treść zarzutów Eiseleya ani też rozstrzygnięcie ich trafności. Celem artykułu jest przybliżenie postaci amerykańskiego uczonego.

Loren Corey Eiseley urodził się 3 września 1907 roku w Lincoln, w stanie Nebraska. Był jedynym dzieckiem Daisy Corey i Clyde’a Edwina Eiseleya. Jego matka była artystką z zamiłowania. Jej kontakt z synem był utrudniony, ponieważ od dzieciństwa była głucha, a jej zachowanie wskazywało czasami na zaburzenia psychiczne. Ojciec Lorena Eiseleya zajmował się amatorsko aktorstwem, później został sprzedawcą. Młody Loren miał z nim dobre stosunki, ale praca ojca wymagała częstego pobytu poza domem. Nota biograficzna zawarta na stronie internetowej poświęconej Eiseleyowi (www.eiseley.org) zawiera informację, że po matce odziedziczył on ogromny szacunek do świata przyrody, a po ojcu wrażliwość poetycką. Przyszły antropolog, przekonany o braku uczucia między swoimi rodzicami, czuł się w dzieciństwie bardzo samotny. Już w wieku pięciu lat oddawał się lekturze Robinsona Crusoe, której egzemplarz we wczesnym dzieciństwie otrzymał od swojego przyrodniego brata Leo. Była to pierwsza książka, jaką przeczytał i na jakiej nauczył się czytać.

Lektura najrozmaitszych książek była odtąd jego życiową pasją. Atmosfera panująca w domu Eiseley’ów sprawiła, że młody Loren większość czasu spędzał w miejskiej bibliotece. Fakt, że mieszkał na obrzeżach miasta, zwrócił jego uwagę na świat przyrody. Już w wieku czternastu lat napisał esej zatytułowany „Nature Writing”. Jako młody człowiek zaczął się interesować geologią, paleontologią i antropologią, prezentując jednocześnie umiejętność posługiwania się językiem literackim. Przez pewien czas planował zostać pisarzem, skupiającym swoją uwagę na naturze. Jednakże fakt, że Eiseley nie pochodził z zamożnej rodziny (po śmierci ojca otrzymywał finansową pomoc od wuja Williama Buchanana Price’a, na którego pomoc, nie tylko finansową, mógł zawsze liczyć), wpłynął na jego zapatrywania odnośnie praktycznego wykorzystania swoich umiejętności i postanowił zostać naukowcem. Po ukończeniu lokalnych szkół (Prescott Elementary School, Lincoln High School) w roku 1925 młody Eiseley podjął studia na Uniwersytecie Nebraska. Był to jednakże okres niezwykle burzliwy w życiu przyszłego uczonego. Problemy zdrowotne, podróże i prace dorywcze odrywały go od nauki. Śmierć ojca w roku 1928 dotknęła go tak emocjonalnie, jak finansowo. Musiał podjąć pracę w charakterze stróża nocnego na farmie drobiu. Pracował też jako służący. Potrzebował ośmiu lat, aby otrzymać swój pierwszy stopień naukowy – bakałarza w zakresie nauk humanistycznych (antropologii i języka angielskiego) na Uniwersytecie Nebraska. Ekspedycje, w których brał udział w tamtym okresie, pogłębiły jego zainteresowanie antropologią. Na Uniwersytecie Pensylwania w Filadelfii uzyskał tytuł magistra, a następnie w roku 1937 doktora antropologii (Eiseley napisał rozprawę doktorską zatytuowaną: „Three Indices of Quaternary Time and Their Bearing Upon Pre-History: a Critique”). Zdolności literackie Eiseleya były już dobrze znane, gdyż kilka lat wcześniej został redaktorem studenckiego magazynu literackiego Prairie Schooner. Kolejne siedem lat spędził na wydziale socjologii Uniwersytetu Kansas, gdzie napisał serię znanych artykułów dla Harper’s Magazine i Scientific American. W tym okresie poślubił Mabel Langdon. W 1944 roku został profesorem antropologii i dyrektorem wydziału Socjologii i Antropologii na Oberlin College. Jego ostatnim przystankiem w karierze akademickiej był powrót do Filadelfii w 1947 roku, gdzie na tamtejszym uniwersytecie stanął na czele Katedry Antropologii. W roku 1959, w wieku pięćdziesięciu dwóch lat, został rektorem, a po dwóch latach, w 1961 roku, został jako pierwszy uhonorowany mianem profesora antropologii i historii nauki katedry Benjamina Franklina. Piastował także stanowisko kustosza w Muzeum Archeologii i Antropologii Uniwersytetu Pensylwania (zajmował się zbiorami dotyczącymi pierwszych przedstawicieli homo sapiens). Eiseley w ciągu swojej kariery uniwersyteckiej otrzymał wiele rozmaitych wyróżnień. Był częstym gościem na czołowych amerykańskich uniwersytetach, a także należał do znaczących towarzystw naukowych (już w 1949 roku został mianowany wiceprezesem Amerykańskiego Towarzystwa Antropologicznego i przewodniczącym Amerykańskiego Instytutu Paleoantropologii). Eiseley był autorem wielu poematów, esejów, książek, tak naukowych, jak literackich. Jego rozległe zainteresowania dotyczyły m.in.: problematyki czasu, ewolucjonizmu, postaci Francisa Bacona, Karola Darwina, tak jak jego poprzedników. Spod jego pióra wyszły m.in.: The Immense Journey (1957), Darwin's Century. Evolution and the Men Who Discovered It (1958), The Firmament of Time (1960), Francis Bacon and the Modern Dilemma (1962), The Unexpected Universe (1969), The Invisible Pyramid (1970), The Night Country (1971), All the Strange Hours. The Excavation of a Life (1975). Napisał też cztery tomy poematów: Notes of an Alchemist (1972), The Innocent Assassins (1973), Another Kind of Autumn (1977), All the Night Wings (1979). Eiseley był znany z umiejętności eseistycznego przekazywania skomplikowanych teorii naukowych szerokiej rzeszy odbiorców, a także z częstego podkreślania naturalnych więzi, jakie łączą człowieka z przyrodą. Zmarł 9 lipca 1977 roku na raka trzustki. Został pochowany na cmentarzu West Laurel Hill w Bala-Cynwyd. W 1982 roku zostało utworzone Towarzystwo Imienia Lorena Eiseleya, a pięć lat później został mianowany członkiem Galerii Sław stanu Nebraska. W roku 2007 obchodzona była setna rocznica urodzin i trzydziesta rocznica śmierci Eiseleya.7 

Loren Eiseley twierdził, że Darwin dokonał plagiatu teorii doboru naturalnego. Nie oznacza to jednak, że ten amerykański uczony nie był ewolucjonistą, a jedynie, że nie uznawał Karola Darwina za autora teorii doboru naturalnego.

Przypisy:
1 Loren Eiseley, Darwin's Century. Evolution and the Men Who Discovered It, Doubleday & Company, Ins., New York 1958.
2 Por. „Senate Awards Christian Gauss and Science Prizes”, The Key Reporter 1959-60, vol. XXV, no. 2, s. 1 [1, 8].
3 Eiseley, Darwin's Century…, s. 351-352.
4 Bentley Glass, Owsei Temkin, William L. Straus Jr. (eds.), Forerunners of Darwin 1745-1859, John Hopkins University Press, Baltimore 1959.
5 Edward Blyth, „An Attempt to Classify the «Varieties» of Animals, with Observations on the Marked Seasonal and Other Changes which Naturally Take Place in Various British Species, and which Do Not Constitute Varieties”, The Magazine of Natural History, and Journal of Zoology, Botany, Mineralogy, Geology, and Meteorology 1835, vol. VIII, s. 40-53 [„Próba klasyfikacji «odmian» zwierząt w połączeniu z obserwacjami nietypowych zmian sezonowych i innych, które w sposób naturalny zachodzą u rozmaitych gatunków brytyjskich, lecz nie tworzą odmian”].
6 Por. Loren Eiseley, „Charles Darwin, Edward Blyth, and the Theory of Natural Selection”, Proceedings of the American Philosophical Society 1959, vol. 103, no. 1, s. 94-158. Artykuł został przedrukowany po śmierci autora w: Loren Eiseley, Darwin and Mysterious Mr. X. New Light on the Evolutionist, J M Dent and Sons Ltd, London - Toronto - Melbourne 1979, s. 45-80.
7 Por. Andrew J. Angyal, „Eiseley, Loren. American, 1907-1977”, Encyclopedia of the Essay, http://tiny.pl/h56fp (2013-08-20); Naomi Brill, „Loren Corey Eiseley 1907-1977”, Loren Eiseley Society, http://tiny.pl/h521w (2013-08-20); Mandy Criswell, „Eiseley, Loren Corey”, http://tiny.pl/h56fl (2013-08-20); Deborah Derrick, „Loren Corey Eiseley – Naturalist and Modern Shaman”, Prairie Fire 2007 (August), http://tiny.pl/h56fn (2013-08-20); Christine Pappas, „Singers of Life: The Literary Relationship of Dorothy Thomas and Loren Eiseley”, The Caravan 2001, vol. 15, no. 1, s. 4 [2-13]; Jacquelynn Sorensen, „Eiseley, Loren (1907-1977)”, w: David J. Wishart, Encyclopedia of the Great Plains, http://tiny.pl/h56dt (2013-08-20); Richard E. Wentz, „Eiseley, Loren (1907-1977)”,w: Bron Taylor (ed.), Encyclopedia of Religion and Nature, Continuum, London - New York 2005, s. 582-584, http://tiny.pl/h52fd (2013-08-20); Caroline E. Werkley, „Report of Loren Eiseley Collection”, University Archives and Records Center University of Pennsylvania, 1978, http://tiny.pl/h4l6c (2013-08-20); „Loren Eiseley Centennial (1907-2007). A Biographical Note and A Representative Checklist of Materials”, http://tiny.pl/h52f1 (2013-08-20); „Loren Corey Eiseley (1907-1977)”, American National Biography, http://tiny.pl/h5stg (2013-08-20); „Loren Eiseley’s 100th Birthday Celebration at the Penn Museum”, Almanac 2007, vol. 54, no. 10, s. 1. Por. też: Gale E. Christianson, Fox at the Wood's Edge: a Biography of Loren Eiseley, University of Nebraska Press, Lincoln - London 1990; Peter Heidtmann, Loren Eiseley: A Modern Ishmael, Archon Books, Hamden 1991.




autor: GRZEGORZ MALEC
dodano: 2013-09-30/ czytano: 2167



  Jak się nazywasz:
  Twój mail:
  Twój komentarz:
Przepisz kod z obrazka:


Góra strony     Strona poprzednia

Wydawca: Kościół Nowego Przymierza w Lublinie